Przez 43 miesiące, dzień po dniu, począwszy od 12 stycznia 1941 r., na 30 lipca 1944 r. kończąc, prowadzono w getcie łódzkim niezwykle szczegółową kronikę. Kronika w okresie od stycznia 1941 do września 1942 r. prowadzona była po polsku jako "Biuletyn Kroniki Codziennej"; do końca 1942 r. równolegle po polsku i po niemiecku, a od roku 1943 już tylko po niemiecku jako "Tageschronik" [Kronika Codzienna]. Znajdziemy tam wszystko, poczynając od informacji o pogodzie i zaopatrzeniu, liczbie urodzin, samobójstw i zgonów, poprzez informacje o katastrofach i wywózkach, zwłaszcza dzieci, osób starych i chorych do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem, na plotkach i (wisielczym) humorze kończąc.

Kronika getta łódzkiego powstała z inicjatywy Chaima Rumkowskiego. W pewnym sensie stanowić miała kontynuację przedwojennej tradycji łódzkiej gminy. Prowadzone każdego dnia przez ok. 15 osób w archiwum urzędu "Przełożonego Starszeństwa Żydów" zapiski od samego początku przeznaczone były nie dla współczesnych, lecz dla "czytelników z przyszłości". Ten na wpół urzędowy diariusz - lektura obowiązkowa dla wszystkich, którzy zajmują się Holokaustem - ze względu na specyfikę getta łódzkiego stanowi nie mniej specyficzny, by nie powiedzieć - jedyny w swoim rodzaju - dokument, będący świadectwem "pisarskiego oporu" jego autorów.

Ta imponująca publikacja źródłowa jest owocem siedmioletniej współpracy około 20 naukowców z uniwersytetu w Gießen oraz Archiwum Państwowego w Łodzi. Zebrali oni około 6 tys. stron maszynopisu, zestawili ze sobą i opatrzyli szczegółowym komentarzem.

Pięciotomowa publikacja, na którą składają się cztery tomy kronik (z lat 1941-44) oraz suplement, stanowi pierwsze pełne i krytyczne wydanie "Kroniki" w języku niemieckim. Polskie wydanie planowane jest na wiosnę przyszłego roku.

Dotychczas dostępne były jedynie dwa tomy polskiego oryginału wydane w roku 1966 w opracowaniu Danuty Dąbrowskiej i Lucjana Dobroszyckiego. W 1984 r. ukazał się jednotomowy wybór L. Dobroszyckiego (po angielsku) a od 1987 do 1989 r. publikowano w niewielkim nakładzie kolejne tomy w języku hebrajskim pod redakcją Gideona Greifa.

"Kronikę getta łódzkiego" w wydaniu niemieckim otrzymaliśmy w darze od Centrum Badań Żydowskich Uniwersytetu Łódzkiego. Będzie dostępna dla czytelników w Bibliotece ŻIH.

(jh, ek)

--------------------------------------------------

Sascha Feuchert, Erwin Leibfried, Jörg Riecke (opr.): Die Chronik des Gettos Lodz / Litzmannstadt [Kronika getta łódzkiego], Göttingen: Wallstein 2007, 5 tomów, ss. 3052, ISBN 978-3-89244-834-1