Z kolekcji starodruków Żydowskiego Instytutu Historycznego

CEMACH LE-AWRAHAM

Cwi Hirsz ben Chajim Halewi : Cemach le-Awraham. Warszawa : Piotr Zawadzki, [5] 556 1796.

Pierwsza książka hebrajska wydrukowana w Warszawie. Stało się to dopiero w 1796 roku, kiedy miasto znalazło się pod zaborem pruskim. Wcześniej nie działały oficyny dysponujące czcionką hebrajską, w związku z brakiem stałego osadnictwa żydów. Warszawa miała przywilej de non tolerandis Judaeis.

Piotr Zawadzki, szlachcic pieczętujący się herbem Ostoja, w latach 1777-1796 posiadał w Warszawie gisernię. Była to największej odlewnia czcionek w kraju. W czasie Sejmu Wielkiego i powstania Kościuszkowskiego oficyna Zawadzkiego, założona w 1789 roku, stała się jedną z najbardziej zasłużonych i aktywnych drukarni w Warszawie. W 1794 wydrukowano w niej 42 uniwersały, w tym dwa Tadeusza Kościuszki: w sprawie uwolnienia z pańszczyzny chłopów biorących udział w powstaniu oraz Do obywatelów Polski i Litwy. Przed śmiercią Zawadzki zdążył wytłoczyć tylko jedno dzieło po hebrajsku, właśnie prezentowane Cemach le-Awraham. Autorem jest Cwi Hirsz z Płońska, ojciec Ezechiela ben Cwi Hirsza Tauba (zm. 1857), wokół którego powstał dwór chasydzki w Kazimierzu Dolnym nad Wisłą.
Tytuł, miejsce wydania oraz hebrajski rok wydania odbito czerwoną farbą. U dołu karty, bardzo małą czcionką widnieje łaciński napis: in Typographia Privilegiata Petri Zawadzki Varsaviae 1796 Anno. W kolofonie podane są dokładne daty rozpoczęcia i ukończenia druku, który trwał ponad trzy miesiące, rozpoczął się bowiem w miesiącu siwan [5]556 roku, a zakończył w miesiącu tiszri [5]557 roku.

Oprac. Magda Bendowska i Jan Doktór