Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma powstał decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 1 stycznia 2009 roku. Ale zarówno pierwsza część jego nazwy, jak i jego historia, są znacznie starsze. W 1947 r. bowiem Centralna Żydowska Komisja Historyczna (CŻKH, istniejąca od grudnia 1944 r.) zostaje przekształcona w Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce. Stowarzyszenie istnieje nadal, pozostaje właścicielem zbiorów zgromadzonych przez CŻKH,oraz przyznanego jej przez władze Warszawy budynku dawnej Głównej Biblioteki Judaistycznej. W 1994 r. ze Stowarzyszenia wyodrębnił się Instytut Naukowo-Badawczy, podporządkowany Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a finansowany głównie przez Ministerstwo Nauki (zakończył swą działalność 31 grudnia 2008 roku).

Na czele ŻIH im. E. Ringelbluma stoi:

 

dr Eleonora Bergman, dyrektor

 

Na miejscu Wielkiej Synagogi na Tłomackiem wybudowano wysoki biurowiec. Jednak w jego cieniu wciąż stoi zabytkowy budynek, którego rola w żadnym wypadku nie ogranicza się do historycznego trwania. Jest wprawdzie świadectwem przeszłości, jednak na początku III tysiąclecia mieszczący się w nim Instytut ma do spełnienia wiele ważnych zadań, których celem i podmiotem są ludzie - jak najbardziej żywi i współcześni.